Terug naar inzichten

Moederschap · overbelasting

Ben ik wel gemaakt voor dit moederschap?

Over overbelasting, het verdwijnen van de village en waarom zoveel moeders denken dat het aan hen ligt.

Lentebloesem in zacht licht

Soms denk je misschien: Waarom vind ik dit zo zwaar? Waarom lukt het andere moeders ogenschijnlijk wel om te werken, hun kinderen liefdevol op te voeden, gezond te koken, het huis enigszins bewoonbaar te houden en tussendoor ook nog gezellig te doen tegen hun partner? Waarom raak ik al overprikkeld van iemand die voor de zesde keer “mama” zegt, terwijl ik zielsveel van mijn kinderen hou?

En misschien komt daar uiteindelijk een nog pijnlijkere vraag achteraan:

Ben ik eigenlijk wel gemaakt voor het moederschap?

Maar misschien is dat niet helemaal de juiste vraag. Misschien ben je niet ongeschikt om moeder te zijn. Misschien is bijna niemand gemaakt voor de manier waarop we het moederschap tegenwoordig proberen uit te voeren.

Je leven verandert — maar het stopt niet

Vanaf het moment dat je een kind krijgt, verandert er iets fundamenteels. Er is ineens iemand die niet alleen van jou houdt of graag bij je wil zijn, maar die daadwerkelijk van jou afhankelijk is. Voor voeding, veiligheid, troost, regulatie, vervoer, schone kleding, doktersafspraken en het terugvinden van een knuffel die zich op wonderbaarlijke wijze iedere avond opnieuw door het huis verplaatst.

Zeker in de eerste jaren staat je eigen leven daardoor voor een deel onvermijdelijk on hold. Je kunt niet meer altijd slapen wanneer je moe bent. Niet ziek zijn wanneer je ziek bent. Niet zomaar de deur uitlopen omdat je hoofd vol zit. Zelfs naar het toilet gaan kan ineens een activiteit worden waarbij je publiek hebt.

Dat hoort voor een deel bij het ouderschap. Maar ondertussen gaat de rest van het leven gewoon door. Er moet gewerkt worden. Er moet geld verdiend worden. Het huishouden blijft bestaan. Relaties vragen aandacht. Familieleden worden ziek. Boodschappen verschijnen helaas nog steeds niet vanzelf in de koelkast.

En ergens binnen dat alles zou jij ook nog moeten blijven bestaan.

De moderne moeder heeft twee voltijdbanen — alleen noemen we er maar één zo

Veel moeders werken tegenwoordig naast hun moederrol. Dat kan vrijheid, financiële zelfstandigheid, ontwikkeling en plezier bieden. Het probleem is dus niet simpelweg dat moeders betaald werk verrichten. Vrouwen hebben door de geschiedenis heen vrijwel altijd gewerkt, binnen én buiten het huishouden.

Het probleem is dat betaald werk in de praktijk vaak boven op de volledige verantwoordelijkheid voor het gezin terechtkomt. Ook wanneer taken thuis redelijk verdeeld lijken, ligt het overzicht nog vaak bij de moeder. Zij weet wanneer de gymschoenen te klein worden, wanneer er een traktatie mee moet en welke afspraak nog gemaakt moet worden. Ze onthoudt dat er een cadeautje nodig is voor dat kinderfeestje en welke beker absoluut niet mee naar school mag omdat juist dát blijkbaar de verkeerde blauwe beker is.

Het gaat dus niet alleen om de taken die je uitvoert. Het gaat ook om voortdurend onthouden, anticiperen, afstemmen en beschikbaar zijn.

Je werkt alsof je geen kinderen hebt en voedt je kinderen op alsof je geen werk hebt. Vervolgens probeer je de gaten op te vullen door efficiënter te plannen, vroeger op te staan of ’s avonds nog “even” dingen af te maken. En wanneer je daar uitgeput van raakt, krijg je soms het advies dat je beter voor jezelf moet zorgen.

Wat op zichzelf natuurlijk geen slecht advies is. Alleen: wanneer precies? En wie draagt ondertussen wat jij even probeert neer te leggen?

We zijn niet geëvolueerd om dit alleen te doen

Mensenbaby’s zijn lang en intensief afhankelijk van volwassen zorg. Veel langer dan de jongen van de meeste andere diersoorten. Dat mensen zulke afhankelijke kinderen konden grootbrengen, lijkt evolutionair mede mogelijk te zijn geworden doordat de zorg niet uitsluitend op één moeder rustte. Partners, grootouders, oudere kinderen en andere vertrouwde groepsleden droegen bij aan het voeden, beschermen, dragen en verzorgen van kinderen.

In de antropologie wordt dit cooperative breeding of alloparenting genoemd: kinderen worden niet alleen door hun biologische moeder verzorgd, maar door meerdere betrokken mensen binnen een gemeenschap.

Antropoloog Sarah Blaffer Hrdy beschrijft mensen daarom als een soort die juist door gezamenlijke zorg heeft kunnen floreren. Niet omdat moeders onbelangrijk waren, maar omdat moederschap nooit bedoeld leek als een volledig individuele opdracht.

Dat betekent natuurlijk niet dat onze voorouders ontspannen in een gezellige kring bessen zaten te eten terwijl iedereen harmonieus op elkaars kinderen paste. Vroeger was niet alles beter. Er waren ziekte, gevaar, honger, verlies en nog een hele verzameling ellende waar we terecht niet naar terugverlangen.

Maar zorg vond meestal wel plaats binnen een groter sociaal verband. En juist daar lijkt in onze moderne samenleving iets te zijn veranderd.

Families wonen verder uit elkaar. Grootouders werken vaak nog of hebben zelf zorg nodig. Buren kennen elkaar minder goed. Kinderopvang is duur, beperkt beschikbaar of sluit nauwelijks aan op werktijden. Vrienden proberen ondertussen hun eigen overvolle leven draaiende te houden.

De village is niet altijd volledig verdwenen. Maar ze woont geregeld anderhalf uur verderop en heeft woensdagmiddag zelf al drie afspraken.

We hebben de zorgtakenlast geïndividualiseerd

We behandelen de overbelasting van moeders vaak als een individueel probleem. Je moet beter plannen. Duidelijker begrenzen. Meer loslaten. Gezonder eten. Vaker bewegen. Een avond voor jezelf nemen. Je telefoon minder gebruiken. Meer aanwezig zijn bij je kinderen.

Allemaal adviezen waar op zichzelf best iets zinnigs in kan zitten. Maar samen vormen ze soms gewoon een nieuwe takenlijst.

Veel moeders lopen niet vast omdat ze onvoldoende georganiseerd, veerkrachtig of dankbaar zijn. Ze lopen vast omdat we een collectieve zorgtakenlast hebben geïndividualiseerd. Een taak waarvoor ooit meerdere volwassenen beschikbaar waren, komt nu vaak terecht bij één of twee ouders — en binnen die verdeling nog steeds opvallend vaak grotendeels bij de moeder.

Tegelijkertijd zijn onze verwachtingen van ouders alleen maar hoger geworden. We willen onze kinderen niet alleen voeden en veilig houden. We willen emotioneel beschikbaar zijn. Sensitief reageren. Hun ontwikkeling stimuleren. Gezond koken. Schermtijd begrenzen. Voorlezen. Samen spelen. Niet te streng zijn, maar ook niet te toegeeflijk. Grenzen stellen zonder schade te veroorzaken en liefst iedere driftbui ontvangen als een prachtig moment voor verbinding.

En dat allemaal nadat je een werkdag hebt gehad, slecht hebt geslapen en iemand bij thuiskomst ontdekt dat de banaan in twee stukken is gebroken.

Je zit stil, maar je systeem staat niet uit

Overbelasting ontstaat niet alleen doordat je veel doet. Ze ontstaat ook doordat je systeem nauwelijks nog volledig kan stoppen met opletten.

Je kunt op de bank zitten en ondertussen luisteren of een kind wakker wordt, bedenken wat morgen mee naar school moet en onthouden dat er nog een afspraak gemaakt moet worden. Misschien anticipeer je alvast op de volgende driftbui of voel je je schuldig omdat je op je telefoon kijkt in plaats van “echt aanwezig” te zijn.

Je lichaam zit, maar je aandacht staat nog steeds aan.

Werkelijk herstel ontstaat niet automatisch zodra je even niets uitvoert. Daarvoor moet je zenuwstelsel ook voldoende veiligheid ervaren om de waakzaamheid los te laten. Dat lukt niet altijd wanneer jij degene bent die verantwoordelijk blijft zodra er iets gebeurt.

Daarom kan een uur alleen thuis iets anders doen dan een uur op de bank terwijl de kinderen om je heen spelen. Beide kunnen prettig zijn, maar ze vragen niet hetzelfde van je systeem. Net zoals samen met je kinderen naar de speeltuin gaan heel fijn kan zijn én energie kan kosten.

Activiteiten hoeven niet netjes in één vakje te passen. Iets kan belangrijk, liefdevol en waardevol zijn — en je toch uitputten.

Wanneer je Window of Tolerance steeds smaller wordt

Hoeveel spanning je kunt verdragen, is geen vaste karaktereigenschap. Je draagkracht wordt beïnvloed door slaap, lichamelijke belasting, eerdere stress, hormonen, prikkels, steun en de ruimte die je krijgt om te herstellen.

Wanneer je langere tijd veel moet dragen, kan je Window of Tolerance smaller worden. Dat is de zone waarin je spanning kunt ervaren en toch redelijk kunt blijven nadenken, voelen en kiezen. Binnen je Window kun je een huilend kind troosten, een conflict begrenzen of voor de vierde keer uitleggen waarom schoenen noodzakelijk zijn wanneer we naar buiten gaan.

Maar wanneer je systeem al uren of maanden tegen zijn grens aan zit, kan een relatief klein voorval ineens enorm binnenkomen. Een omgevallen beker. Een kind dat niet luistert. Twee mensen die tegelijkertijd iets van je vragen. Een trui die blijkbaar verschrikkelijk voelt terwijl jullie vijf minuten geleden al weg hadden moeten zijn.

Je reactie gaat dan vaak niet werkelijk alleen over dat moment. Het moment landt boven op alles wat je systeem al probeerde te dragen.

Dat kan zich uiten in gejaagdheid, controle, boosheid, huilen of schreeuwen. Maar ook in leeglopen, afsluiten, niets meer kunnen verdragen of alleen nog maar weg willen.

Een stressreactie is geen karaktertrek, maar een toestand.

Dat maakt niet dat iedere reactie ineens prima is. Je blijft verantwoordelijk voor wat je met je overbelasting doet en voor herstel wanneer je een grens bent overgegaan. Maar je kunt pas werkelijk iets veranderen wanneer je begrijpt wat er gebeurt.

Alleen tegen een uitgeputte moeder zeggen dat ze rustiger moet reageren, is ongeveer alsof je tegen een oververhitte laptop zegt dat hij gewoon wat minder hard moet blazen. Misschien moeten we eerst kijken hoeveel programma’s er op de achtergrond openstaan.

Misschien kun je juist te veel dragen

Sommige moeders denken dat hun overbelasting bewijst dat ze niet sterk genoeg zijn. Maar vaak zie ik bijna het tegenovergestelde. Ze hebben een enorme draagcapaciteit. Ze voelen zich verantwoordelijk, kunnen lang doorgaan en vinden altijd nog ergens een manier om te zorgen dat de belangrijkste dingen gebeuren.

Het probleem is niet per se een gebrek aan draagkracht. Het is soms een combinatie van hoge draagcapaciteit en weinig herstelbescherming.

Je systeem loopt sneller vol én je blijft langer doorgaan. Juist omdat je zo veel kunt dragen, blijft lang onzichtbaar dat het te veel is. Voor de mensen om je heen, maar soms ook voor jezelf. Tot je lichaam of gedrag uiteindelijk de noodrem aantrekt.

Niet omdat je zwak bent, maar omdat zelfs een sterk systeem niet onbeperkt kan functioneren zonder herstel.

Je kunt van je kinderen houden en jezelf missen

Er is nog iets waar weinig ruimte voor lijkt te bestaan: rouw.

Niet om je kinderen, maar om wat er met jouw eigen leven, lichaam, tijd en identiteit is gebeurd sinds je moeder werd. Je kunt intens veel van je kinderen houden en tegelijkertijd verlangen naar stilte. Je kunt dankbaar zijn dat ze er zijn en missen wie jij was voordat er voortdurend iemand iets van je nodig had.

Je kunt bewust voor kinderen hebben gekozen en toch moeite hebben met de mate waarin jouw behoeften ineens onderaan de lijst terechtkomen. Die waarheden sluiten elkaar niet uit.

Je hoeft niet minder van je kinderen te houden om soms te verlangen naar een maaltijd die je warm én zittend kunt opeten. Je hoeft niet ondankbaar te zijn om te missen dat je vroeger moe kon zijn zonder dat de rest van de dag alsnog door moest gaan.

En je hoeft geen slechte moeder te zijn wanneer je soms denkt:

Ik wil heel even door niemand nodig zijn.

Dat is geen afwijzing van je kinderen. Het is vaak een signaal dat jij al te lang nergens volledig hebt kunnen landen.

Opladen is óók een werkwoord

Rust wordt vaak behandeld als iets wat je mag doen wanneer al het andere af is. Maar zorgtaken zijn nooit af. Er is altijd was. Altijd administratie. Altijd iets wat schoongemaakt, besteld, onthouden of voorbereid kan worden.

Wanneer herstel pas mag nadat alles voltooid is, komt het dus nooit aan de beurt. Daarom mag “niets doen” misschien een andere naam krijgen.

Niets doen is niet niets doen. Het is opladen.

Opladen is geen beloning voor voldoende productiviteit. Het is biologisch onderhoud. Een telefoon hoeft zich ook niet eerst nuttig genoeg te bewijzen voordat hij aan de oplader mag. Sterker nog: we vinden het heel logisch om hem op tijd op te laden, omdat hij anders uitvalt. Bij mensen wachten we daar gek genoeg liever mee tot het scherm al zwart is.

Werkelijk herstel zal niet voor iedereen hetzelfde betekenen. De één heeft stilte nodig. De ander beweging, contact, muziek, alleen zijn of juist iemand die tijdelijk iets overneemt.

De vraag is niet alleen: Wat vind ik leuk? De vraag is ook: Waarvan merkt mijn systeem dat het even niets hoeft te dragen?

Zelfzorg kan de village niet vervangen

Natuurlijk kunnen grenzen, herstelmomenten en regulatie helpen. Het is waardevol om te onderzoeken welke taken gedeeld, vereenvoudigd, uitgesteld of misschien zelfs helemaal losgelaten kunnen worden. Om niet pas rust te nemen wanneer je instort. Om hulp concreet te leren vragen en een partner niet te laten “helpen”, maar daadwerkelijk medeverantwoordelijk te maken.

Maar we moeten ook eerlijk blijven:

Geen enkele ademhalingsoefening kan een verdwenen sociaal vangnet volledig vervangen.

Je gaat een structureel overvolle week niet oplossen door nog efficiënter vijf minuten te mediteren tussen het avondeten en het tandenpoetsen. Sommige problemen vragen niet alleen om betere individuele regulatie, maar ook om meer praktische steun, eerlijkere taakverdeling, toegankelijke opvang en een samenleving die erkent dat kinderen grootbrengen tijd en menskracht kost.

Dat betekent niet dat je machteloos bent zolang de maatschappij niet verandert. Het betekent wel dat je jezelf niet verantwoordelijk hoeft te maken voor het volledig compenseren van omstandigheden die werkelijk te zwaar zijn.

Misschien ligt de eerste beweging daarom niet in nóg beter leren dragen. Misschien begint zij bij erkennen dat wat je draagt werkelijk veel is. Niet om jezelf van iedere verantwoordelijkheid te ontheffen, maar om jezelf voldoende coulance te geven om eerlijk te kunnen kijken:

Wat kost mij energie? Wat helpt mij werkelijk opladen? Waar ben ik verantwoordelijk voor geworden zonder dat daar ooit bewust over is gesproken? En waar zou ik niet sterker, maar minder alleen hoeven zijn?

Misschien ben je dus niet ongeschikt voor het moederschap. Misschien reageert jouw systeem heel logisch op een manier van moeder zijn waarin één mens geacht wordt het werk van een complete village te combineren met een baan, een huishouden, een relatie en een zorgvuldig vormgegeven bestaan.

Je bent niet gemaakt om niets te kunnen dragen. Maar je bent waarschijnlijk ook niet gemaakt om alles alleen te dragen.

Gratis printable

Waar gaat jouw week eigenlijk naartoe?

Wanneer je voortdurend bezig bent, is het soms moeilijk om nog te zien hoeveel van je tijd en energie naar werken, zorgen, regelen en beschikbaar zijn gaat. Met deze weekplanning maak je zichtbaar wat energie geeft, wat energie kost en wat meerdere kleuren tegelijk verdient — niet om je week nóg efficiënter te maken, maar om zonder oordeel te onderzoeken waar jijzelf en jouw herstel momenteel nog tussen passen.

Download de gratis weekplanning

Wil je onderzoeken hoe dit thema zich verhoudt tot jouw eigen situatie? In een kennismakingsgesprek kijken we rustig of coaching daarbij passend kan zijn.

Meer over coaching en kennismaken →