Terug naar inzichten

Ouderschap · relaties

Als je anders denkt over opvoeden

Waarom ruzies over bedtijd, regels of troosten soms over veel meer gaan

Groene bomen langs een rustig kanaal

Jullie zijn het alweer oneens.

Je vindt dat je partner te streng reageert. Je partner vindt dat jij te veel toegeeft. Jij wilt eerst luisteren naar waarom je kind iets niet wil; je partner vindt dat een kind soms gewoon moet doen wat er gevraagd wordt. Of andersom.

En voor je het weet gaat het gesprek allang niet meer over tandenpoetsen, schermtijd of een kind dat voor de derde keer uit bed komt. Jij ondermijnt mijn gezag. Jij luistert helemaal niet naar wat ons kind nodig heeft. Bij jou mogen ze altijd alles. Jij maakt van ieder klein ding een strijd.

Veel ouders herkennen dit soort terugkerende discussies. En meestal proberen we ze op te lossen op de plek waar ze zichtbaar worden: wat spreken we af? Hoe laat moeten de kinderen naar bed? Hoeveel schermtijd is oké? Moet een kind altijd doen wat een ouder zegt? Hoe reageren we op boosheid? Wanneer stel je een grens en wanneer geef je ruimte?

Dat zijn belangrijke gesprekken. Maar soms kom je er met afspraken alleen niet uit. Omdat jullie discussie aan de oppervlakte misschien over een opvoedregel gaat, terwijl eronder twee heel verschillende verhalen meedoen.

Je begint niet pas met opvoeden wanneer je een kind krijgt

We nemen allemaal een geschiedenis mee het ouderschap in. Lang voordat je bewust nadacht over hoe jij ooit een kind wilde opvoeden, heb je duizenden ervaringen opgedaan met wat opvoeden volgens jouw omgeving betekende.

Misschien was er thuis veel structuur. Regels waren regels en daarover werd niet onderhandeld. Misschien was er juist weinig structuur en moest je veel zelf uitzoeken. Misschien was boosheid gevaarlijk. Misschien werd er bij jullie thuis juist geschreeuwd en was dat heel normaal. Misschien werd verdriet getroost. Misschien kreeg je te horen dat er niets aan de hand was. Misschien waren je ouders erg betrokken. Of voelde je je juist vaak alleen met wat je voelde.

Niet iedere ervaring uit onze jeugd wordt een probleem of een ‘trauma’. En we kopiëren onze ouders ook niet simpelweg één op één. Maar al die ervaringen leveren wél informatie: over wat normaal voelt, wat veilig voelt, wat een goede ouder volgens jou doet, wat een kind wel en niet nodig heeft en soms vooral over wat jij nooit wilt herhalen.

Dezelfde situatie kan daardoor iets heel anders betekenen

Stel dat jullie kind na bedtijd steeds opnieuw naar beneden komt.

Voor de ene ouder kan dat iets oproepen als: ‘Een kind heeft grenzen nodig. Als we hier nu aan toegeven, leert hij dat onze afspraken niets betekenen.’ Voor de andere ouder: ‘Hij komt niet voor niets naar beneden. Ik wil niet dat hij alleen boven ligt terwijl hij ons nodig heeft.’

Op het eerste gezicht hebben jullie een praktisch probleem: wat doen we als hij uit bed komt? Maar daaronder kunnen heel andere overtuigingen liggen. Voor de ene ouder kan begrenzen verbonden zijn met veiligheid, duidelijkheid en verantwoordelijkheid. Voor de andere kan beschikbaar blijven verbonden zijn met veiligheid, verbinding en emotioneel gezien worden.

En dan gebeurt er iets interessants. Want ineens verdedigen twee ouders niet alleen twee verschillende oplossingen. Ze verdedigen allebei iets wat voor hen belangrijk voelt.

En juist daardoor kan het zo snel escaleren

Wanneer een opvoedverschil raakt aan iets wat diep in onze eigen geschiedenis verankerd ligt, voelt het niet altijd meer als een neutrale discussie over aanpak. De reactie van je partner kan dan onbedoeld méér betekenen.

Als jij vroeger weinig ruimte kreeg voor emoties, kan ‘hij moet nu gewoon stoppen met huilen’ bij jou veel harder binnenkomen dan die ene zin. Als jij bent opgegroeid met weinig grenzen en veel onvoorspelbaarheid, kan het juist enorm frustrerend zijn wanneer je partner steeds uitzonderingen maakt. Als jij als kind voortdurend rekening moest houden met anderen, kun je sterk reageren wanneer je ziet dat je kind hetzelfde lijkt te doen.

En soms doen we precies het tegenovergestelde van wat we vroeger hebben meegemaakt. Ook dat is een patroon. ‘Mijn ouders waren streng, dus mijn kinderen zullen zich nooit zo beperkt voelen.’ Of: ‘Bij ons thuis kon alles maar, dus mijn kinderen krijgen wél duidelijke regels.’

Dat kan een heel bewuste en waardevolle keuze zijn. Maar ook een bewuste keuze kan gevoelig worden wanneer iemand eraan raakt.

Dan ontstaat gemakkelijk dezelfde ruzie in verschillende verpakkingen

De onderwerpen veranderen. Maandag gaat het over schermtijd, woensdag over huiswerk en zaterdag over hoe je partner reageerde toen jullie kind boos werd. Maar de onderliggende botsing kan verrassend hetzelfde blijven.

De één ervaart de ander steeds als te hard, te controlerend of te weinig afgestemd. De ander ervaart de één steeds als te toegeeflijk, inconsequent of te weinig begrenzend. En hoe vaker die rollen zich herhalen, hoe makkelijker je elkaars gedrag door die bril gaat bekijken.

Dan hoef je soms nauwelijks nog iets te doen voordat de ander al denkt: daar gaan we weer.

Van ‘wie heeft gelijk?’ naar ‘wat gebeurt hier eigenlijk?’

Dat betekent niet dat ieder opvoedverschil opgelost kan worden door naar je jeugd te kijken. Soms verschillen mensen gewoon van mening. Soms moet je samen praktische afspraken maken. En soms is bepaald gedrag simpelweg niet oké, ongeacht waar het vandaan komt.

Maar bij discussies die steeds terugkomen, buitenproportioneel veel spanning oproepen of telkens in hetzelfde patroon eindigen, kan een andere vraag interessant worden. Niet alleen: wat vind ik dat mijn partner anders moet doen? Maar ook: waarom raakt dit mij eigenlijk zó?

Wat betekent dit gedrag voor mij? Waar ben ik bang voor als we het op de manier van mijn partner doen? Wat probeer ik hier te beschermen? Wat heb ik zelf geleerd over grenzen, gehoorzaamheid, emoties, verantwoordelijkheid of nabijheid? En herken ik iets van dit gevoel van vroeger?

Niet om vervolgens alles wat je doet aan je ouders toe te schrijven. Wel om beter te begrijpen welke informatie jouw brein meeneemt wanneer jij naar deze situatie kijkt.

Begrijpen is niet hetzelfde als toegeven

Dat vind ik hierbij een belangrijke. Onderzoeken waar de reactie van je partner vandaan komt betekent niet automatisch dat je het ermee eens moet zijn. En begrijpen waarom jij ergens zo sterk op reageert betekent evenmin dat jouw grens dus onterecht is.

Inzicht is geen argument om gedrag goed te praten. Het geeft je alleen meer informatie.

Misschien ontdek je dat je partner niet streng probeert te zijn, maar heel sterk gelooft dat duidelijkheid een kind veiligheid geeft. Misschien begrijpt je partner beter dat jouw behoefte om eerst te luisteren niet voortkomt uit een gebrek aan grenzen, maar uit hoe belangrijk het voor jou is dat een kind zich gehoord voelt.

En misschien blijven jullie daarna nog steeds van mening verschillen. Maar dan voeren jullie in ieder geval een ander gesprek. Niet alleen: wie van ons doet dit verkeerd? Maar: wat proberen we hier allebei te beschermen — en hoe kunnen we daar samen vorm aan geven?

Je hoeft je geschiedenis niet kwijt om anders te kunnen kiezen

Onze eigen opvoeding verdwijnt niet zodra we begrijpen welke invloed die heeft. Dat hoeft ook niet. Het doel is niet om volkomen ‘patroonvrij’ te worden of bij iedere irritatie eerst een uitgebreide analyse van je jeugd te maken.

Het gaat om iets kleiners: dat er tussen wat je automatisch voelt en wat je uiteindelijk doet iets meer ruimte kan ontstaan. Ruimte om te herkennen: o ja, dit raakt aan iets ouds bij mij. Dit voelt voor mijn partner blijkbaar heel anders dan voor mij. We hebben het nu over bedtijd, maar volgens mij proberen we allebei iets veel groters duidelijk te maken.

En juist in die ruimte ontstaat soms een gesprek dat je niet kunt voeren zolang je alleen maar probeert de discussie aan de oppervlakte te winnen.

Samen onderzoeken

Herken je dat jullie steeds bij dezelfde opvoeddiscussies uitkomen, ook al gaat het iedere keer over iets anders?

In coaching kunnen we onderzoeken welke automatische patronen, overtuigingen en ervaringen daarin meespelen — en hoe je meer ruimte kunt creëren om anders te reageren, zonder dat één van jullie simpelweg ‘gelijk’ hoeft te krijgen.

Plan een gratis kennismaking